Ο καλλιεργητής, ο μαραγκός και τα όρια του χωρικού σχεδιασμού

Η Alison Gopnik στο βιβλίο της The Gardener and the Carpenter (Farrar, Straus and Giroux, NY 2016) διατυπώνει την άποψη ότι η φροντίδα των παιδιών δεν θα πρέπει να έχει στόχο ένα συγκεκριμένο πρότυπο. Αντίθετα η φροντίδα τους θα πρέπει να αφήνει χώρο στη φαντασία και δημιουργικότητα που διαθέτουν και στη διαφορετικότητα που προκύπτει ως αποτέλεσμα.

Σύμφωνα με την Gopnik η ορθή προσέγγιση για την φροντίδα των παιδιών και γενικότερα την εκπαίδευση τους θα πρέπει να μοιάζει με αυτή του κηπουρού που καλλιεργεί τις προϋποθέσεις για μια υγιή και ασφαλή ανάπτυξη των φυτών και όχι με αυτή του μαραγκού που κατασκευάζει έπιπλα σύμφωνα με συγκεκριμένα σχέδια.

Είναι ενδιαφέρον, έστω και ως νοητικό πείραμα να σκεφτούμε με αντίστοιχο τρόπο τη δραστηριότητα του χωρικού σχεδιασμού.

Εάν ο χωρικός σχεδιασμός πρέπει να φροντίζει και να διαμορφώνει την πόλη όπως ο μαραγκός κατασκευάζει για παράδειγμα ένα κάθισμα ή μια βιβλιοθήκη, τότε θα πρέπει να ακολουθήσει ολοκληρωμένα σχέδια και διαδικασίες προσπαθώντας να δώσει συγκεκριμένο σχήμα και ιδιότητες στα κτίρια και τις υποδομές της πόλης.

Εάν ο χωρικός σχεδιασμός πρέπει να φροντίζει και να διαμορφώνει την πόλη όπως ο καλλιεργητής παράγει για παράδειγμα ένα λαχανικό ή ένα φρούτο, τότε θα πρέπει να δημιουργεί τις προϋποθέσεις και τις συνθήκες για την υγιή και ασφαλή ανάπτυξη των κατοίκων και των λειτουργιών της πόλης.

Το κριτήριο της αξιολόγησης του αποτελέσματος διαφέρει σημαντικά στις δυο αυτές περιπτώσεις. Στην πρώτη είναι η αποτελεσματική υλοποίηση των σχεδίων ενώ στη δεύτερη είναι η παροχή δυνατοτήτων και ευκαιριών.

Είναι η δραστηριότητα του χωρικού σχεδιασμού αντίστοιχη με αυτή του μαραγκού ή του καλλιεργητή; Η απάντηση δεν είναι απλή. Η πόλη ως προϊόν δεν μπορεί να διαχωριστεί από τις ανθρώπινες δραστηριότητες που φιλοξενεί. Ο ειδικός που «κατασκευάζει» τα κτίρια και τις υποδομές δεν είναι εύκολο να αγνοήσει, να ρυθμίσει ή να προβλέψει τις ανθρώπινες δραστηριότητες.

Το φάσμα των ικανοποιητικών απαντήσεων φαίνεται να βρίσκεται στην περιοχή της σύνθεσης των δυο δραστηριοτήτων, του μαραγκού και του καλλιεργητή. Η σύνθεση θα πρέπει να κινηθεί ανάμεσα σε αντιθέσεις όπως η εργασία και η αναψυχή, η πειθαρχία και ο αυθορμητισμός, η διαφορετικότητα και η τυποποίηση.