Κάθε πόλη έχει τη δική της ιδιαίτερη διαδρομή. Μια διαδρομή που σφυρηλατείται σε κάθε στιγμή από τις μυριάδες δράσεις των κατοίκων της πόλης μέσα σε συνθήκες που μεταβάλλονται συνεχώς και ανάγονται σε πολλά διαφορετικά επίπεδα από το τοπικό έως το πλανητικό. Αυτές οι συνεχείς αλληλεπιδράσεις και οι μετασχηματισμοί που προκύπτουν αποτελούν την ιστορία της πόλης. Μια ιστορία που δεν μπορεί να καταγραφεί στο σύνολο της. Όση προσπάθεια και αν καταβληθεί κάθε επιμέρους ιστορικό αφήγημα θα είναι ένα περιορισμένο υποσύνολο κατασκευασμένο από επιλογές, εκτιμήσεις και τυχαία στιγμιότυπα. Άλλωστε πολλές από τις δυνάμεις που κινούν την αέναη αλλαγή της πόλης είναι αόρατες ή θαμπές.  Ποια είναι η διαχρονική σχέση της πόλης με το φυσικό περιβάλλον; Μπορούν οι τεχνικές υποδομές της πόλης να ανταποκριθούν σε αυτή τη σχέση; Με ποιο τρόπο οι ανισότητες πρόσβασης στις ευκαιρίες και στις αποφάσεις επηρεάζουν την καθημερινή ιστορία της πόλης και των κατοίκων της;

Ο εξελικτικός βιολόγος Jonathan Losos σε μια συζήτηση με θέμα την εξέλιξη των ειδών μέσα στις πόλεις (Urban Evolution: how species adapt, or don’t, to city living) αναφέρεται στη μεταβολή των αντιλήψεων σχετικά με τον χρόνο που χρειάζεται η εξέλιξη. Παρατηρώντας τις προσαρμογές διαφόρων ειδών μέσα στο αστικό περιβάλλον διαπιστώνει ότι η εξελικτική δυναμική μπορεί να είναι πολύ πιο γρήγορη από ότι γενικά πιστεύεται και να περιλαμβάνει διαδικασίες προσαρμογής οι οποίες ξεπερνούν την φαινοτυπική διακύμανση, δηλαδή τις διαφορές που παρατηρούνται στα χαρακτηριστικά των ατόμων ενός είδους, και οδηγούν σε εξέλιξη του ίδιου του είδους, δηλαδή σε γονιδιακή μεταβολή. Αν και το ενδιαφέρον του Losos είναι η βιολογία, οι διαπιστώσεις του μπορούν να αποτελέσουν βάση για υποθέσεις σχετικά με τη σχέση πόλης και φύσης και τον τρόπο που η διαμόρφωση του αστικού περιβάλλοντος επηρεάζει τα όρια προσαρμογής και εξέλιξης όλων των ειδών. Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι η βιώσιμη και ανθεκτική πόλη θα πρέπει να έχει χαρακτηριστικά τα οποία δεν περιορίζουν το φάσμα της φαινοτυπικής διακύμανσης όλων των ειδών ενός αστικού οικοσυστήματος.

Από την άποψη αυτή έχει ενδιαφέρον να σκεφτούμε την πόλη ως ένα αστικό πολυσύμπαν, το οποίο διαθέτει πολλές άγνωστες και  απρόβλεπτες δυνατότητες προσαρμογής απέναντι στις συνεχώς μεταβαλλόμενες συνθήκες. Και ο χωρικός σχεδιασμός; Ποιόν ρόλο θα μπορούσε να διεκδικήσει μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο; Μπορεί εύλογα να υποτεθεί ότι σε κάθε περίπτωση ο χωρικός σχεδιασμός αποτελεί μέρος αυτού του αέναου γίγνεσθαι χωρίς ποτέ να προλαβαίνει ή/και να προσδιορίζει το μέλλον όπως ίσως θεωρούν κάποιοι από τους βασικούς εκφραστές του. Αντίθετα ίσως, προκειμένου να μην αποτελέσει εμπόδιο στην πολυμορφία της μελλοντικής εξέλιξης της πόλης, ο χωρικός σχεδιασμός θα πρέπει να προσανατολίσει τις προσπάθειες του στη διευκόλυνση ή ακόμα και την ενίσχυση των δυνατοτήτων του αστικού οικοσυστήματος στην αντιμετώπιση των επερχόμενων απρόβλεπτων προκλήσεων (ανα)διαμορφώνοντας έτσι συνεχώς τον ίδιο τον εαυτό του.

Σημείωση: Ο πίνακας του Θόδωρου Παπαϊωάννου έχει θέμα τις “Αόρατες Πόλεις” του Ίταλο Καλβίνο και εκτέθηκε σε έκθεση του ΤΕΕ για τους Έλληνες μηχανικούς τον Νοέμβριο του 2017.