ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ περίοδος 1975-1982/84

Σύμφωνα με το ισχύον έως το 1982 καθεστώς των Εδρών τον καθοριστικό ρόλο για το περιεχόμενο και τη διαδικασία της εκπαίδευσης είχε ο Καθηγητής της Έδρας με την υποστήριξη των πανεπιστημιακών επιμελητών και βοηθών.

Την περίοδο 1975-1982 συμμετείχαμε στη διδακτική ομάδα της Έδρας Β’ Πολεοδομίας (Καθηγητής Α.-Φ. Λαγόπουλος) που κάλυπτε θεωρητικά και εργαστηριακά μαθήματα για την πόλη και την πολεοδομία στο Γ, Δ και Ε έτος σπουδών αρχιτεκτονικής.

Με το Ν.1268/82, σε μια μεταβατική περίοδο έως το 1984, καταργούνται οι Έδρες και συγκροτούνται τα Τμήματα με βάση τα προγράμματα σπουδών και οι Τομείς με βάση τα επιμέρους γνωστικά πεδία. Στη θέση των Εδρών Πολεοδομίας δημιουργείται ο Τομέας Πολεοδομίας, Χωροταξίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης.

 

Στη διάρκεια της δεκαετούς αυτής περιόδου 1975-1984 η κυρίαρχη τάση στην επιστημονική συζήτηση και την επαγγελματική πρακτική για την πόλη και την πολεοδομία ήταν η προσπάθεια να αποκτήσουν επιστημονικό́ χαρακτήρα μέσα από́ την ποσοτική́ προσέγγιση, τον συστημικό́ προγραμματισμό́, την κατασκευή́ χωρικών μοντέλων και την κυριαρχία ολιστικών τεχνικών όπως το Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο που γενικεύεται τη δεκαετία του 1960 ως το καθοριστικό πολεοδομικό εργαλείο. Παράλληλα όμως μέσα στην ίδια δεκαετία ξεκίνησε η αμφισβήτηση αυτών των αντιλήψεων που οδήγησε στην κριτική και ριζοσπαστική στροφή που ανάδειξε το κοινωνικό́ και πολιτικό περιεχόμενο της πόλης και του χωρικού́ σχεδιασμού́.

Σταδιακά, μέσα στη δεκαετία του 1970, αρχιτέκτονες και πολεοδόμοι απομακρύνονται από τις τεχνοκρατικές ουτοπίες που βασίζονται σε υποθέσεις ότι η πόλη είναι μια μηχανή ή ένα κλειστό σύστημα και την μηχανιστική αναπαραγωγή σχεδιαστικών κανόνων τόσο της μορφοκρατικής παράδοσης του φυσικού σχεδιασμού όσο και της λειτουργικής προσέγγισης του αρχιτεκτονικού και πολεοδομικού μοντερνισμού. Στη θεωρία, την έρευνα και την εκπαίδευση για την πόλη και το σχεδιασμό αναδύεται η προσπάθεια κατανόησης των μηχανισμών ρύθμισης και παραγωγής του χώρου μέσα από τις κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις και τις αντιφάσεις της παραγωγικής διαδικασίας και της ανάπτυξης.

Το πεδίο της Πολεοδομίας υπήρξε ευαίσθητος δέκτης αυτής της δυναμικής και παρακολουθούσε το state of the art των σύγχρονων τάσεων στην ερευνητική και εκπαιδευτική δραστηριότητα. Ο προσανατολισμός και τα ενδιαφέροντα εκείνης της περιόδου καταγράφονται σε μια σειρά από δημοσιεύσεις που ξεκινάνε από το 1976 και ολοκληρώνονται το 1984 με την ολοκλήρωση των διδακτορικών μας διατριβών.

(1975) Μεθοδολογία και Πολεοδομία – Χωροταξία, Έκδοση Πρακτικών Σεμιναρίων Έδρας Β΄ Πολεοδομίας ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη

(1976) Τρόποι Ζωής και Εκσυγχρονισμός στην Ελλάδα: μελέτη της σύγκρουσης παράδοσης και αλλαγής σε μια μικρή πόλη, Ανδρικοπούλου Ε. και Καυκαλάς Γ. (κυκλοφόρησε σε 150 αντίτυπα από τους συγγραφείς), Θεσσαλονίκη (σελ.110).

(1976) Χαρακτηριστικά και Προβλήματα των Ελληνικών Οικισμών, Έκδοση Πρακτικών Σεμιναρίων Έδρας Β΄ Πολεοδομίας ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη

(1977) Η Πόλη στο Κεφαλαιοκρατικό Σύστημα, Γιαουτζή Μ. και Γ. Καυκαλάς, επιμέλεια και μεταφράσεις, Αθήνα: Οδυσσέας (σελ. 249).

(1978) Διερεύνηση του Δικτύου Αστικών Οικισμών στην Ελλάδα,  Αποτελέσματα ερευνητικού προγράμματος, επιστημονικός υπεύθυνος Καθ. Α.-Φ. Λαγόπουλος, Χρηματοδότηση ΤΕΕ (έκδοση Έδρας Β΄ Πολεοδομίας ΑΠΘ)

(1979) Πολεοδομική Διερεύνηση στις Περιοχές Επταπυργίου και Αγίου Παύλου Θεσσαλονίκης, Καυκαλάς Γ. και Α. Παπουτσή, επιμέλεια έκδοσης με επιλογή και επεξεργασία του εκπαιδευτικού υλικού του μαθήματος της Πολεοδομίας στο Δ΄ έτος Αρχιτεκτονικής 1975-76), Θεσσαλονίκη: Έδρας Β΄ Πολεοδομίας (σελ. 95, χάρτες 8).

(1979) Θεσσαλονίκη: πολεοδομική διερεύνηση, κριτική ρυθμιστικών προτάσεων και προοπτικές εξέλιξης της πόλης, Ανδρικοπούλου Ε., Καυκαλάς Γ. και Λαγόπουλος Α.-Φ., Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής (σελ. 119, χάρτες 16).

(1979) Χωροθέτηση της Βιομηχανίας και Βιομηχανική Ρύπανση: μελέτη της περιοχής Θεσσαλονίκης,  Ζιώγου Α., Καυκαλάς Γ., Παπάκος Κ. και Παπουτσή Α. (κυκλοφόρησε σε 200 αντίτυπα από το Συμβούλιο Προστασίας Περιβάλλοντος του ΥΒΕ), Θεσσαλονίκη (σελ. 203).

(1980) Η Πόλη στο Σοσιαλιστικό Σύστημα, Ανδρικοπούλου Ε., Γ. Αποστολάκος, Γ. Καυκαλάς και Γ. Παυλίδου, επιμέλεια και μεταφράσεις, Αθήνα: Οδυσσέας (σελ. 240).

(1982) Ζητήματα Χωρικής Ανάλυσης και Προγραμματισμού, Πρακτικά συνεδρίου της Έδρας Β Πολεοδομίας, Καυκαλάς Γ. και Α.-Φ. Λαγόπουλος, επιμέλεια , Έκδοση Πρακτικών Σεμιναρίων Έδρας Β΄ Πολεοδομίας ΑΠΘ, Θεσσαλονίκη (σελ. 258).

(1984) Πολεοδομικός Προγραμματισμός: θεωρία, θεσμοί, μεθοδολογία, Καυκαλάς Γ., Κομνηνός Ν. και Λαγόπουλος Α.-Φ., επιμέλεια, Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής (σελ. 370).

(1984) Περιφερειακή Οργάνωση της Βιομηχανίας: ολοκλήρωση και αναδιάρθρωση στη δεκαετία 1969-78, Καυκαλάς Γ., Διδακτορική διατριβή, Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ (κυκλοφόρησε σε 300 αντίτυπα από τον συγγραφέα σε συνεργασία με τις εκδόσεις “Παρατηρητής”), Θεσσαλονίκη (σελ. 307).

(1984) Κρατική Παρέμβαση και Περιφέρειες. Η Ρύθμιση του Περιφερειακού Χώρου στην Ελλάδα, Ανδρικοπούλου, Ε., Διδακτορική διατριβή, Τμήμα Αρχιτεκτόνων ΑΠΘ (κυκλοφόρησε σε 300 αντίτυπα από τον συγγραφέα σε συνεργασία με τις εκδόσεις “Παρατηρητής”), Θεσσαλονίκη (σελίδες 328).

ΠΟΛΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ
έκδοση μελετών του χώρου

Ιδιαίτερη αναφορά θα πρέπει να γίνει στη συμμετοχή μας στην ιδρυτική ομάδα του περιοδικού ‘Πόλη και Περιφέρεια: έκδοση μελετών του χώρου το οποίο ξεκίνησε το 1981. Έως το 1984 είχαν κυκλοφορήσει 11 τεύχη παρεμβαίνοντας ουσιαστικά στη σχετική διεθνή επιστημονική συζήτηση που αντλούσε τη δυναμική της από την ανάγκη να δοθεί μια διαφορετική απάντηση τόσο στη θεωρία όσο και στα προβλήματα που δημιουργούσε η διεθνής κρίση της 10ετίας του 1970. Μετά το 1984 κυκλοφόρησαν μόνο 2 ακόμα τεύχη το 1986 και το 1987 έως ότου διέκοψε οριστικά την έκδοση του το 1989.