Το ανέφικτο όραμα του τεκμηριωμένου σχεδιασμού ή ο σχεδιασμός ως διαδικασία μάθησης

Οι διαδρομές του χωρικού σχεδιασμού φαίνεται πως συγκλίνουν στην αναγνώριση του τεκμηριωμένου σχεδιασμού (evidence based planning) ως το τρέχον state of the art. Από τη μια πλευρά πρόκειται για καλά νέα απέναντι στην ενδημική αυθαιρεσία των πολιτικών αποφάσεων και των δημιουργικών εμπνεύσεων που συνοδεύουν συχνά όλες τις παραδοσιακές μορφές του σχεδιασμού. Από την άλλη πλευρά η αντίληψη αυτή δεν είναι τόσο σύγχρονη όσο μάλλον παραπλανητικά δείχνει η εντυπωσιακή υποστήριξη της από τις νέες τεχνολογίες συγκέντρωσης, ανάλυσης και απεικόνισης μαζικών σειρών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.

Mythens Circumnavigation Möbius Strip. continuous abstract panorama record of circumnavigating the mountain (Switzerland), looping, 9,25m x 40cm, inkjet print, installation view (suspended from ceiling) Walk21 Vienna 2015

Όπως επιχειρηματολογεί πειστικά η SiminDavoudi στο άρθρο της Planning as practice of knowing Planning Theory, Vol. 14(3) 316–331, ο τεκμηριωμένος σχεδιασμός αποτελεί μετεξέλιξη του προτύπου αποτύπωση-ανάλυση-πρόταση (SAP: Survey-Analysis-Plan) το οποίο διατύπωσε ο Patrick Geddes στο βιβλίο του Cities in Evolution (1915) που όπως έχει πολλαπλά διαπιστωθεί στην πράξη δεν επιλύει αυτομάτως  το πρόβλημα του χωρικού σχεδιασμού. Τα κρίσιμα σημεία εδώ είναι η καταλληλότητα και η ερμηνεία των δεδομένων που θα επιλεγούν ως τεκμήρια καθώς και η διαδικασία μετάβασης από τη γνώση που προκύπτει στο τελικό σχεδιαστικό όραμα.  

Στο ιδανικό σενάριο του τεκμηριωμένου σχεδιασμού οι σχεδιαστικές προτάσεις απαντούν στα προβλήματα δίνοντας λύσεις οι οποίες επιβάλλονται με το κύρος της επιστημονικής τεκμηρίωσης παρακάμπτοντας τη δυσάρεστη πραγματικότητα της σύγκρουσης συμφερόντων. Στην πραγματικότητα όμως, πρόκειται για λύσεις σε προβλήματα που ανήκουν στην κατηγορία των δύστροπων προβλημάτων τα οποία, όπως έχουν περιγράψει οι Horst Rittel και Melvin Webber στο άρθρο τους Dilemmas in a General Theory of Planning (Policy Sciences 4, 1973, σ.155-169), περιλαμβάνουν αξιακές επιλογές και ποιοτικές παραμέτρους και δεν μπορούν να απαντηθούν μονοσήμαντα και οριστικά. Η πολυπλοκότητα των προβλημάτων του σχεδιασμού αναδεικνύεται πολύ χαρακτηριστικά από τον Bent Flyvbjerg στο κεφάλαιο The Dark Side of Planning: Rationality and “Realrationalität” (Mandelbaum S J, Mazza L and Burchell R, Editors, Explorations in Planning Theory, Centre for Urban Policy Research Press, pp.383-394) όπου διαπιστώνει τους τρόπου που η σχέση του σχεδιασμού με τη γνώση και την εξουσία τείνει να αντιστρέψει τη φράση του Francis Bacon «η γνώση είναι δύναμη» που αποτελεί ορόσημο του διαφωτισμού.

Michelangelo’s Secret Message in the Sistine Chapel: A Juxtaposition of God and the Human Brain

Η Simin Davoudi θεωρεί ότι απέναντι σε μια στενή εργαλειακή αντίληψη ενός εμπροσθοβαρούς σχεδιασμού όπου τα τεκμήρια οδηγούν γραμμικά  σε επιστημονικά ορθές λύσεις θα πρέπει να αντιπαρατεθεί μια διαφωτιστική αντίληψη σύμφωνα με την οποία τα τεκμήρια συνεισφέρουν πολύτιμες εισροές στην ευρύτερη δημόσια συζήτηση σχετικά με το ποιές είναι οι επιπτώσεις των διαφορετικών πολιτικών. Η έμφαση μεταφέρεται έτσι από τον τεκμηριωμένο σχεδιασμό στην τεκμηριωμένη ενημέρωση της κοινωνίας προκειμένου να συμμετέχει στο σχεδιασμό. Το μήνυμα που μεταφέρει η Simin Davoudi στο άρθρο που προαναφέρθηκε είναι ότι ο σχεδιασμός, τόσο για τους ειδικούς όσο και για τους πολίτες, αποτελεί μια πρακτική διαδικασία διαρκούς μάθησης.