Στη διάρκεια της  πανδημίας του COVID-19 οι πόλεις έγιναν κύριες εστίες εξάπλωσης και βρέθηκαν γρήγορα σε μια εναλλακτική πραγματικότητα όπου αναδύθηκαν επείγοντα νέου τύπου προβλήματα με μορφές και διαστάσεις για τις οποίες δεν υπήρχαν διαθέσιμες λύσεις. Μήπως όμως θα έπρεπε ως ένα τουλάχιστο βαθμό οι πόλεις να ήταν καλύτερα προετοιμασμένες για δραστικές αλλαγές αφού η συνεχής ανάπτυξη ή/και ο μετασχηματισμός  τους είναι περισσότερο ο κανόνας παρά η εξαίρεση;

Οι πόλεις έχουν εξελιχθεί ως η κυρίαρχη μορφή ανθρώπινης διαμονής μέσα από μια συνεχή διαδικασία προσαρμογής στο φυσικό περιβάλλον. Η σχέση αυτή είναι εκ των πραγμάτων συμβιωτική αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ομαλή και αρμονική. Αντίθετα περιλαμβάνει συγκρούσεις, διακυμάνσεις και ρήξεις οι οποίες πηγάζουν από ή/και ενεργοποιούν αλλαγές στην κοινωνική οργάνωση, την τεχνολογική βάση και την πληθυσμιακή σύνθεση. Ο Patrick Geddes που μπορεί να θεωρηθεί ένας από τους προδρόμους της πολεοδομικής σκέψης του 20ου αιώνα σημείωνε ήδη το 1915 στο βιβλίο του Cities in Evolution: An introduction to the town planning move- ment and the study of civics, ότι η πόλη αναπτύσσεται ως ζωντανός οργανισμός και εξελίσσεται σε σχέση με το ευρύτερο περιβάλλον ενώ αποτελεί και η ίδια περιβάλλον ανάπτυξης της κοινωνικής ζωής.  Σύγχρονες απόψεις όπως αυτές που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας για την επιστήμη των πόλεων στο Santa Fe Institute από ερευνητές όπως ο Geoffrey West και ο Luis Bettencour επιχειρηματολογούν αναλύοντας μαζικά δεδομένα ότι οι πόλεις φαίνεται να αποτελούν ταυτόχρονα το πεδίο εκδήλωσης των προβλημάτων αλλά και το πεδίο ωρίμανσης των δυνατοτήτων επίλυσης τους.  (Βλέπε πιο αναλυτικά στο   Βιώσιμες πόλεις: Προσαρμογή και Ανθεκτικότητα σε Περιόδους Κρίσης). Η εξελικτική ανάγνωση αυτής της ιστορικής διαδικασίας δεν προκαταλαμβάνει κανένα μελλοντικό αποτέλεσμα και αντιλαμβάνεται ως δυναμική την ισορροπία που προκύπτει κάθε συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

1939 World Fair. The World of Tomorrow

Η ιστορική εμπειρία των πόλεων χαρακτηρίζεται από τομές και ρήξεις που προκαλούνται από φαινόμενα φυσικά όπως οι επιδημίες και οι φυσικές καταστροφές ή κοινωνικά όπως οι οικονομικές διακυμάνσεις, οι πολεμικές συρράξεις, οι πολιτικές ανατροπές και οι τεχνολογικές αλλαγές. Από τις αρχές του 20ου αιώνα και την πόλη ως «νεοτεχνική ευτοπία» του Patrick Geddes έως το πρόσφατο hype της τεχνητής ευφυίας, φαινόμενα όπως ο γενικός εξηλεκτρισμός, η διάδοση του αυτοκινήτου και πιο πρόσφατα η διασύνδεση μέσω της ψηφιακής τεχνολογίας παράλληλα με παγκόσμιους πολέμους και επαναστάσεις, έχουν γίνει μεταξύ άλλων καταλύτης δραστικών μετασχηματισμών της καθημερινής ζωής και της οργάνωσης των πόλεων. Η διάλυση προηγούμενων και η αναζήτηση νέων τρόπων ζωής σηματοδοτούν διαδοχικές διαδικασίες ‘δημιουργικής καταστροφής’ που χωρίς να ακολουθούν οι ίδιες  συγκεκριμένες νομοτέλειες συνοδεύουν νομοτελειακά την ιστορική εξέλιξη των πόλεων. 

Αν υπάρχει κάτι που μπορεί να διδαχτεί ο χωρικός σχεδιασμός είναι η ανάγκη να αποφύγει τόσο τη γρήγορη απαξίωση των δοκιμασμένων παραδοσιακών μορφών όσο και τη βιαστική υιοθέτηση ή απόρριψη νέων καινοτόμων συνθέσεων πριν εξεταστεί και τεκμηριωθεί η καταλληλότητα τους για την επίλυση των πραγματικών προβλημάτων με αντικειμενικά κριτήρια που προάγουν την εξελικτική ευφυία των πόλεων ενισχύοντας την ευελιξία και προσαρμοστικότητα τους μέσα από τη δυναμική ισορροπία τεχνητού και φυσικού περιβάλλοντος.